Çocukların Sosyal Medya Kullanımında Yeni Dönem: 18 ülke Harekete Geçti

Çocukların sosyal medya kullanımına yönelik tartışmalar küresel ölçekte yeni bir aşamaya taşınıyor. Avustralya’nın 16 yaş altına yönelik sosyal medya yasağının ardından Türkiye’nin de aralarında bulunduğu çok sayıda ülke yaş sınırı, ebeveyn onayı ve yaş doğrulama sistemlerini gündemine aldı. Yeni düzenlemeler yalnızca çocukların platformlara erişimini değil, sosyal medya şirketlerinin genç kullanıcılara sunduğu deneyimi de yeniden şekillendirmeye hazırlanıyor.

Çocukların sosyal medyada geçirdiği süre ve dijital platformların genç kullanıcılar üzerindeki etkileri uzun süredir tartışılırken, hükümetler sorumluluğu yalnızca ailelere bırakmayan yeni düzenlemelere yöneliyor. Avustralya’nın öncülük ettiği yeni dalgada Türkiye, İngiltere, Danimarka, İspanya, Norveç ve Yeni Zelanda gibi ülkeler farklı yaş sınırları ve denetim mekanizmaları üzerinde çalışıyor.

Düzenlemelerde öne çıkan ortak noktalardan biri ise sorumluluğun giderek daha fazla sosyal medya platformlarına yüklenmesi. Yaş doğrulama sistemlerinden ebeveyn iznine, bağımlılık yaratabilecek tasarım özelliklerinden çocuklara gösterilen içeriklere kadar platformların çalışma biçimlerine doğrudan müdahale eden modeller gündemde. Avustralya’da 16 yaş altındaki kullanıcıların büyük sosyal medya platformlarına erişimini engellemeyen şirketler 49,5 milyon Avustralya dolarına varan para cezalarıyla karşılaşabiliyor.

Türkiye’de sınır 15 yaş olacak

Türkiye’de ise ekim ayında çıkarılması planlanan düzenlemeyle 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yeni kısıtlamaların hayata geçirilmesi bekleniyor. 15-18 yaş arasındaki kullanıcılar için ise yaşlarına uygun şekilde ayrıştırılmış içerik modellerinin uygulanması planlanıyor. Platformların kullanıcıların yaşını doğrulayacak denetim mekanizmaları oluşturması ve çocukları hedefleyen bağımlılık yaratıcı ya da zararlı tasarım uygulamalarına karşı önlem alması da düzenlemenin gündemindeki başlıklar arasında.

Türkiye aynı zamanda “Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı (2026-2030)” kapsamında dijital okuryazarlıktan güvenli platform tasarımına, ebeveynlerin bilinçlendirilmesinden çocukların çevrim içi risklerden korunmasına kadar daha geniş bir politika çerçevesi üzerinde çalışıyor.

Dünyada hangi modeller öne çıkıyor?

Ülkelerin tercih ettiği yaş sınırı ve yöntemler farklılaşıyor. Danimarka 15 yaş altına yönelik bir yasak üzerinde ilerlerken ebeveyn izniyle 13 yaşından itibaren belirli platformlara erişimin önünü açık bırakıyor. İspanya 16 yaş altı için yasak ve zorunlu yaş doğrulama sistemleri planlarken, Norveç sosyal medya kullanımında onay yaşını 13’ten 15’e yükseltmek istiyor. Yeni Zelanda’nın gündemindeki modelde ise kuralları ihlal eden platformlara küresel gelirlerinin yüzde 10’una kadar ceza uygulanması öngörülüyor.

Avrupa Birliği cephesinde de benzer bir yaklaşım güç kazanıyor. Avrupa Parlamentosu 16 yaş altındaki kullanıcılar için ebeveyn iznini, 13 yaş altında ise sosyal medya erişiminin tamamen engellenmesini öngören bir yaklaşımı desteklerken; bağımlılık yaratabilecek dijital tasarım uygulamalarının da yeni düzenlemelerin odağına alınması bekleniyor.

Farklı ülkelerde farklı modeller tartışılsa da ortaya çıkan tablo ortak bir yön değişikliğine işaret ediyor: Çocukların sosyal medyadaki güvenliğinde sorumluluk giderek ailelerden platformlara ve düzenleyici kurumlara doğru genişliyor. Yaş doğrulama teknolojileri, çocuklara özel tasarım standartları ve içerik sınırlamaları da sosyal medya şirketleri açısından önümüzdeki dönemin en kritik başlıkları arasına girmeye hazırlanıyor.

Kaynak: CNBC-e